Wiarygodne informacje, zaufanie do instytucji i decyzje oparte na dowodach naukowych to fundamenty sprawnie funkcjonującej demokracji. Co dzieje się, gdy niezależność nauki jest zagrożona?
W komentarzu opublikowanym na łamach prestiżowego czasopisma „Nature” przedstawiciele Grupy Głównych Doradców Naukowych Komisji Europejskiej wyjaśniają, dlaczego demokracja potrzebuje niezależnej nauki i jakie działania są niezbędne, aby ją chronić.
W publikacji „How democracy depends on science – and must protect it”, której współautorem jest prof. dr hab. inż. Rafał Łukasik, p.o. Dyrektora Łukasiewicz – Instytutu Chemii Przemysłowej, członek Grupy Głównych Doradców Naukowych Komisji Europejskiej, autorzy zwracają uwagę, że niezależność nauki nie jest dana raz na zawsze
Zagrożeniem nie są wyłącznie bezpośrednie naciski na naukowców. Równie istotne mogą okazać się decyzje dotyczące finansowania badań. Ograniczanie środków publicznych zwiększa zależność od innych źródeł wsparcia, a wraz z nią ryzyko konfliktów interesów. Nie oznacza to, że współpraca z sektorem prywatnym jest niewłaściwa. Problem pojawia się wtedy, gdy brakuje przejrzystych zasad pozwalających zachować niezależność badań i zaufanie do ich wyników.
To właśnie zaufanie jest jednym z najważniejszych wątków publikacji. W czasach, gdy dezinformacja może rozprzestrzeniać się szybciej niż rzetelne ustalenia naukowe, samo przedstawianie faktów nie zawsze wystarcza. Rozwój platform cyfrowych i narzędzi sztucznej inteligencji dodatkowo komplikuje sytuację, ułatwiając tworzenie i rozpowszechnianie fałszywych treści. Liczy się więc nie tylko jakość wiedzy, ale również wiarygodność instytucji, które za nią stoją.
To przekłada się wprost na decyzje publiczne. Niezależne doradztwo naukowe pozwala korzystać z aktualnej wiedzy, oceniać skuteczność przyjętych rozwiązań i w razie potrzeby je zmieniać. Aby jednak mogło spełniać swoją rolę, potrzebne są przejrzyste zasady współpracy naukowców z decydentami, ochrona wolności akademickiej oraz stabilne finansowanie badań.
Prof. Rafał Łukasik idzie dalej:
„Nasza odpowiedzialność wykracza poza rozwój nowych technologii. Równie ważne jest to, aby wiedza naukowa docierała do decydentów, pomagała kształtować polityki publiczne i odpowiadała na wyzwania istotne dla obywateli. Ma to szczególne znaczenie dziś, gdy Europa mierzy się z wyzwaniami dotyczącymi bezpieczeństwa, konkurencyjności i odporności. Wierzę, że Polska może odgrywać w tej debacie znacznie większą rolę, nie tylko uczestniczyć w europejskich inicjatywach, ale aktywnie wpływać na kierunki rozwoju nauki i innowacji” – podkreśla prof. dr hab. inż. Rafał Łukasik.
Jak zatem skutecznie chronić niezależność nauki, a jednocześnie zadbać o to, by miała realny wpływ na podejmowane decyzje? Jakie są rozwiązania i kierunki działań, które mogą pomóc sprostać tym wyzwaniom?
Zachęcamy do lektury pełnej publikacji
How democracy depends on science — and must protect it | Nature
Autorami publikacji „How democracy depends on science — and must protect it” są członkowie Grupy Głównych Doradców Naukowych Komisji Europejskiej: Martin Kahanec, Naomi Ellemers, Adam Izdebski, Rafał Łukasik, Dimitra Simeonidou, Rémy Slama i Mangala Srinivas.
